«Ο ΠΗΝΕΙΟΣ ΗΤΑΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΜΕΝΕΙ ΕΝΑΣ ΜΕΓΑΛΟΣ ΑΝΟΙΧΤΟΣ ΟΧΕΤΟΣ»

Ο περιβαλλοντολόγος και πρόεδρος του Συλλόγου «Πολίτες σε Δράση» κ. Παντ. Μήτσιου ακτινογραφεί την κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος σε Λάρισα και Θεσσαλία.

Συνέντευξη στον Γιάννη Ανδρεάκη

Συζήτηση εφ’ όλης της περιβαλλοντικής ύλης που απασχολεί την περιοχή της Λάρισας, αλλά και ευρύτερα την Θεσσαλία, κάνει το «MUST» με τον περιβαλλοντολόγο και πρόεδρο Διοικητικού Συμβουλίου του Συλλόγου «Πολίτες σε Δράση» κ.  Παντελή Μήτσιου. Ο κ. Μήτσιου τόσο με την επιστημονική του κατάρτιση, όσο και με την δράση που έχει αναπτύξει τα τελευταία χρόνια, επισημαίνει ότι το φυσικό περιβάλλον στο νομό Λάρισας είναι «σε σχετικά καλή κατάσταση». Βέβαια, δεν παραλείπει να αναφερθεί στο μείζον ζήτημα που εντοπίζεται στην ρύπανση του Πηνειού ποταμού τον οποίο και χαρακτηρίζει «μεγάλο ανοιχτό οχετό παντός είδους λυμάτων». Σε ότι αφορά την πόλη της Λάρισας ο κ. Μήτσιου διαπιστώνει, μεταξύ άλλων, «επιβάρυνση της ατμόσφαιρας» και «αισθητική υποβάθμιση της αστικής περιφέρειας» με «εγκατάλειψη συνοικιών όπως η Νέα Σμύρνη και η Τούμπα». Ο γνωστός περιβαλλοντολόγος ζητά μεγαλύτερη ευαισθητοποίηση και δράση από τους πολίτες, ενώ «καρφώνει» τους φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης υπογραμμίζοντας πως «αντιμετωπίζουν τα περιβαλλοντικά προβλήματα με τη ματιά που ο πλούσιος φιλάνθρωπος αντιμετωπίζει τη φτώχια» συμπληρώνοντας πως «το περιβάλλον δεν χρειάζεται ελεημοσύνες».


Θα ήθελα να ξεκινήσουμε την κουβέντα μας κ. Μήτσιου ζητώντας σας να μου περιγράψετε την κατάσταση στην οποία βρίσκεται αυτή τη στιγμή το φυσικό περιβάλλον στο νομό Λάρισας, αλλά και στην ευρύτερη περιοχή της Θεσσαλίας.
Σε σύγκριση με άλλες περιοχές της πατρίδας μας, το φυσικό περιβάλλον του νομού είναι σε σχετικά καλή κατάσταση. Γνωρίζουμε καλά τις πηγές ρύπανσης καθώς και τις δραστηριότητες που ασκούν πιέσεις στο περιβάλλον. Η κατάσταση σχεδόν σε όλες τις περιπτώσεις είναι αναστρέψιμη χωρίς μάλιστα μακροχρόνιες ή πολυδάπανες διαδικασίες. Σε επίπεδο νομού, οι πηγές ρύπανσης είναι οι γεωργικές κυρίως και οι κτηνοτροφικές δραστηριότητες, κάποιες βιομηχανικές μονάδες επεξεργασίας προϊόντων διατροφής όπως τα τυροκομεία ή τα εργοστάσια κομπόστας και οι πολύ λίγες και σχετικά μικρής δυναμικότητας άλλες βιομηχανικές μονάδες. Στα παραπάνω θα πρέπει να προσθέσουμε τα κοινά για όλη τη χώρα προβλήματα που αφορούν την επεξεργασία και διάθεση αστικών αποβλήτων, δηλαδή τους βιολογικούς και τα σκουπίδια, τις αμμοληψίες, τα επικίνδυνα απόβλητα, τις λατομικές ζώνες.

Ένα από τα ζητήματα που έχει απασχολήσει έντονα τον δημόσιο διάλογο τα τελευταία χρόνια έχει να κάνει με την καύση του πετ – κόκ σε κεραμοποιία της ευρύτερης περιοχής της Λάρισας. Σε ποια φάση βρίσκεται το συγκεκριμένο θέμα;
Με την υπόθεση «πετ-κοκ» αναδείχτηκε σε όλο της το μεγαλείο η γύμνια της πολιτείας άλλα και οι στρεβλώσεις της περιβαλλοντικής πολιτικής. Επί χρόνια, το κράτος κώφευε στις εκκλήσεις της τοπικής κοινωνίας αφήνοντας επιχειρηματικά συμφέροντα να δρουν στα όρια της νομιμότητας, χωρίς ουσιαστικούς ελέγχους, χωρίς εφαρμόσιμους, μετρήσιμους και ελέγξιμους όρους λειτουργίας. Επί χρόνια η πολιτεία όχι απλά ανεχόταν αλλά εξέτρεφε συμπεριφορές απαράδεκτες. Σαν αποτέλεσμα και ύστερα από μια κρίση – την εκδήλωση πυρκαγιάς στο χώρο μιας βιομηχανίας – η ίδια η πολιτεία αποφάσισε να απαγορεύσει τη χρήση του πετ-κοκ ως καυσίμου. Αυτή λοιπόν τη στιγμή βρισκόμαστε στη φάση προσαρμογής των βιομηχανιών στις νέες συνθήκες.

Οι «Πολίτες σε Δράση» έχουν αναδείξει με ένταση το ζήτημα των παράνομων χωματερών στο νομό Λάρισας. Πόσο οξύ είναι το συγκεκριμένο πρόβλημα;
Το πρόβλημα δεν είναι πλέον τόσο έντονο όσο ήταν μερικά χρόνια πριν αλλά απέχει πολύ από το να θεωρείται παρελθόν. Δεν νομίζω ότι το κλείσιμο των επίσημα καταγραμμένων χωματερών, επίσημων ή μη, οδηγεί αυτόματα στην λύση του προβλήματος. Γίνομαι σαφής: όσο δεν χωροθετούνται χώροι διάθεσης ή συγκέντρωσης προς ανακύκλωση ειδικών αποβλήτων όπως είναι τα υλικά κατεδάφισης, τόσο θα ανακαλύπτουν οι «Πολίτες σε Δράση» ή άλλοι σύλλογοι, μικρές χωματερές. Όσο δεν αντιμετωπίζεται στο σύνολό του το πρόβλημα των απορριμμάτων, οι παράνομες χωματερές δεν θα εκλείψουν.  

Συνολικά, πιστεύετε πως έχουν αναληφθεί όλες εκείνες οι απαραίτητες πρωτοβουλίες ώστε να ολοκληρωθεί το πλαίσιο διαχείρισης των αποβλήτων που τόσο έχει ταλαιπωρήσει την περιοχή μας, αλλά και ολόκληρη την Ελλάδα, κατά τις τελευταίες δεκαετίες;
Προφανώς όχι. Το νομοθετικό πλαίσιο είναι έτοιμο, ο περιφερειακός σχεδιασμός σχεδόν έτοιμος αλλά λείπουν οι πρωτοβουλίες σε τοπικό επίπεδο οι οποίες θα οδηγήσουν σε λύση. Αυτό απαιτεί μελέτες εφαρμογής και επενδύσεις. Επειδή όλοι γνωρίζουν τις ταμειακές, στελεχιακές, οργανωτικές και άλλες αδυναμίες των Δήμων, τουλάχιστον στην πριν τον «Καλλικράτη» εποχή, νομίζω ότι η μόνη πιθανότητα επίλυσης κάποιων επί μέρους προβλημάτων μπορεί να γίνει με τη σύμπραξη ιδιωτικού και δημόσιου τομέα είτε αποκλειστικά με την εμπλοκή του ιδιωτικού τομέα. Αυτό βέβαια σημαίνει ότι η οποιαδήποτε επένδυση μπορεί να είναι κερδοφόρα.

Ο Πηνειός έχει αποτελέσει ένα από τα κύρια σημεία δράση σας τα τελευταία χρόνια. Πως θα χαρακτηρίζατε αυτήν την στιγμή την κατάσταση στο Ποτάμι;
Ο Πηνειός ήταν και παραμένει ένας μεγάλος ανοιχτός οχετός παντός είδους λυμάτων. Στις περισσότερες των περιπτώσεων δεν υπάρχει προληπτικός έλεγχος του τι είδους απόβλητα και κάτω από ποιες συνθήκες μπορούν να καταλήξουν στο ποτάμι. Φυσικά δεν μιλάμε καν για τις περιπτώσεις όπου η διάθεση είτε είναι παράνομη είτε θεωρείται δεδομένη. Η κατάσταση γίνεται τραγική τους θερινούς μήνες όταν συμβαίνει – και συμβαίνει συχνά τα τελευταία χρόνια – το ποτάμι σχεδόν να στεγνώνει.

Τι μέτρα θα πρέπει να ληφθούν, κατά τη γνώμη σας, ώστε ο Πηνειός να αποτελέσει αυτό που ήταν στο παρελθόν, πηγή ζωής για ένα μεγάλο κομμάτι της Θεσσαλίας;
Προστασία και ενίσχυση του παρόχθιου δάσους, προστασία της κοίτης από παράνομες και αυθαίρετες αμμοληψίες, καθιέρωση ποιοτικών χαρακτηριστικών λυμάτων ώστε αυτά να διατίθενται στο ποτάμι, καθιέρωση ζώνης ελεύθερης από χημικά γύρω από το ποτάμι, συνεχείς έλεγχοι των ποιοτικών και ποσοτικών χαρακτηριστικών του ποταμού.

Η εκτροπή του άνω ρου του Αχελώου επανέρχεται συνεχώς στο προσκήνιο τα τελευταία 25 χρόνια, ποια είναι η άποψή σας για το συγκεκριμένο έργο;
Έχουμε αποφύγει την επίσημη τοποθέτηση σαν σύλλογος στο θέμα γιατί προφανώς διχάζει μεγάλη μερίδα των πολιτών και των μελών μας. Σε κάθε περίπτωση, κανείς δεν θα διαφωνήσει ότι πρέπει επιτέλους να δούμε το ζήτημα της διαχείρισης των υδάτων συνολικά. Βεβαιότατα, κυρίαρχη θέση στη διαχείριση των νερών θα κατέχει η διαχείριση της ζήτησης.

Ποια έργα πρέπει να προχωρήσουν άμεσα ώστε να μην κινδυνεύσει να διψάσει ο θεσσαλικός κάμπος τα επόμενα χρόνια;
Ο εκσυγχρονισμός των ομαδικών αρδευτικών δικτύων, έργα ταμίευσης νερού, η ολοκλήρωση των έργων άρδευσης στην Κάρλα και στο Σμόκοβο είναι ενδεικτικά κάποια από τα έργα που θα πρέπει να ολοκληρωθούν τα επόμενα χρόνια. Πρέπει όμως να επαναλάβω ότι κανένα έργο, περιλαμβανομενής και της εκτροπής, δεν θα σώσει τη Θεσσαλία αν οι Θεσσαλοί δεν διαχειριστούν τη ζήτηση. Με απλά λόγια, αν δεν περιορίσουν σημαντικά τη σπατάλη. Έχω πει στο παρελθόν, θα το επαναλάβω και τώρα: δανειζόμαστε το νερό από τις γενιές που έρχονται και θα λογοδοτήσουμε γι’ αυτό.

Θέλοντας να δούμε την κατάσταση στο Δήμο Λαρισαίων, σε ποια κατάσταση πιστεύεται πως βρίσκεται το φυσικό περιβάλλον στην πόλη;
Υπάρχει σίγουρα επιβάρυνση της ατμόσφαιρας. Το θέμα είναι να δούμε ποιες είναι οι πηγές της αέριας και μικροσωματιδιακής ρύπανσης. Να δούμε σε ποιο βαθμό και ποιες περιοχές επηρεάζουν οι βιομηχανίες που λειτουργούν στα όρια της πόλης. Να εξετάσουμε που και πως επιδρά η κίνηση των οχημάτων. Υπάρχει σίγουρα αισθητική υποβάθμιση της αστικής περιφέρειας. Οι ακραίες συνοικίες της πόλης και ειδικά οι «μη προνομιούχες» - Νέα Σμύρνη, Τούμπα – έχουν εγκαταλειφθεί στη μοίρα τους. Υπάρχει θέμα με την κατανομή του πράσινου στην πόλη. Υπάρχει θέμα με την κατάσταση του παραποτάμιου δάσους – όσο από αυτό σώθηκε από τις αναπτυξιακές λογικές της δημοτικής αρχής. Υπάρχει θέμα με την χωροθέτηση διάφορων δραστηριοτήτων, με την λειτουργία του ΟΣΕ εντός του αστικού ιστού. Υπάρχει θέμα με την κίνηση των οχημάτων. Υπάρχουν ανοικτά θέματα στην πόλη και είναι αρκετά.

Ποια είναι τα περιβαλλοντικά ζητήματα που πρέπει να αντιμετωπιστούν άμεσα στην πόλη της Λάρισας και με ποιους τρόπους;
Το βασικό είναι να καταγράψουμε τις πηγές και τα μεγέθη της ρύπανσης που οφείλεται στα μικροσωματίδια και να σχεδιάσουμε μεθόδους αντιμετώπισης. Εάν η κύρια πηγή είναι η κίνηση των πετρελαιοκίνητων οχημάτων, ας απαγορεύσουμε την κίνησή τους σε περιπτώσεις έξαρσης της ρύπανσης. Εάν είναι η βιομηχανίες, ας αλλάξουμε τους όρους λειτουργίας τους. Βασικό επίσης είναι να αντιμετωπιστούν μικρά καθημερινά προβλήματα τη λύση των οποίων παραπέμπουμε συνεχώς στο μέλλον. Για παράδειγμα, η κατάργηση της αφετηρίας των λεωφορείων για τα ΤΕΙ. Δεν καταλαβαίνω γιατί ταλαιπωρούμε τους κατοίκους της περιοχής και δεν μετατρέπουμε την αφετηρία σε απλή στάση. Άλλο παράδειγμα, η μετεγκατάσταση της αντλίας καυσίμων του ΟΣΕ μαζί με το συνεργείο. Ας φύγει εκτός αστικού ιστού.

Πολύς λόγος γίνεται για την αξιοποίηση των Ανανεώσιμων Πηγών Ενέργειας, οι οποίες μπορούν να αποτελέσουν μία από τις βασικές παραμέτρους της «Πράσινης» Ανάπτυξης στην Ελλάδα, σε τι στάδιο αξιοποίησης βρισκόμαστε;
Το Νομοσχέδιο για τις Ανανεώσιμες Πηγές έχει ήδη κατατεθεί και θεωρείται από όλους σχεδόν ότι είναι ίσως ένα από τα καλύτερα νομοσχέδια στην Ευρώπη. Περιμένουμε με την ολοκλήρωση της διαδικασίας ψήφισής του να αλλάξει τον ενεργειακό χάρτη της χώρας. Είναι πεποίθησή μου ότι η Ελλάδα μπορεί να καλύψει πολύ παραπάνω από το 20% των αναγκών της σε ενέργεια από τον ήλιο και τον αέρα.

Τι πρέπει να γίνει ώστε η «Πράσινη» Ανάπτυξη να πάρει «σάρκα και οστά» στο πλαίσιο ενός νέου παραγωγικού μοντέλου της χώρας;
Κατ’ αρχάς, να ψηφιστεί ο νέος αναπτυξιακός και επενδυτικός νόμος ο οποίος θα ευνοεί «πράσινες» επενδύσεις. Η ταχεία προσαρμογή των υπηρεσιών στο νέο μοντέλο θα είναι καθοριστική τον πρώτο καιρό. Δε νομίζω ότι θα χρειαστεί κάτι περισσότερο τη δεδομένη χρονική στιγμή. Οι επενδυτικές προτάσεις είναι έτοιμες και οι επενδυτές επίσης. Το μόνο που περιμένουν είναι η αλλαγή του αναπτυξιακού μοντέλου. Ξέρετε, οι πράσινες επενδύσεις είναι ελκυστικότερες άλλων αυτή την εποχή.

Θα ήθελα να μου σχολιάσετε την στάση που τηρεί τόσο η Κεντρική Πολιτεία, όσο και οι φορείς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης (Νομαρχία, Δήμοι) έναντι των προβλημάτων στο φυσικό περιβάλλον της περιοχής.
Από πλευράς της Κεντρικής Πολιτείας και ειδικά του νεοσύστατου Υπουργείου Περιβάλλοντος γίνονται φιλότιμες προσπάθειες να αντιμετωπιστούν χρονίζοντα προβλήματα σε πολλά μέτωπα ταυτόχρονα. Η αγωνία της ηγεσίας να είναι παντού ταυτόχρονα οδηγεί πολλές φορές σε λάθη και παραλείψεις. Ελπίζω πως θα βρει το βηματισμό της σύντομα. Οι τοπικοί φορείς μάλλον αντιμετωπίζουν τα περιβαλλοντικά προβλήματα με τη ματιά που ο πλούσιος φιλάνθρωπος αντιμετωπίζει τη φτώχια. Μόνο που το περιβάλλον δεν χρειάζεται ελεημοσύνες.

Πόσο ευαισθητοποιημένοι είναι οι πολίτες του νομού Λάρισας στα ζητήματα του περιβάλλοντος;
Όσο και οι πολίτες της υπόλοιπης χώρας. Αγωνιούν αλλά αφήνουν τις δράσεις και τις πρωτοβουλίες σε άλλους. Έχουμε μάθει να κάνουμε τα πάντα με αντιπροσώπους.

Ως επικεφαλής του Συλλόγου «Πολίτες σε Δράση» ποιες θα είναι οι επόμενες κινήσεις σας σε ότι αφορά την ευαισθητοποίηση των πολιτών σε σχέση με τα ζητήματα του περιβάλλοντος;
Σκοπός μας είναι και παραμένει η συνεχής δράση, η ανάδειξη των προβλημάτων και η συμμετοχή στη διαδικασία επίλυσης. Πιστεύουμε ότι όσο το περιβαλλοντικό κίνημα γίνεται αποτελεσματικό, τόσο οι πολίτες θα γίνονται περισσότερο ευαίσθητοι δέκτες τόσο των μηνυμάτων όσο και των δράσεων. Θα συνεχίσουμε λοιπόν να αναδεικνύουμε όλα εκείνα τα προβλήματα που έχουμε τεκμηριώσει ή θεωρούμε κάθε φορά ως τα πλέον σημαντικά.