Γνώση από τον πρώτο χρόνο της ζωής τους
Άρθρο της Φωτεινής Καλούδη
Σελίδες αμέτρητες, χρώματα πάνω σε ατέλειωτες σκέψεις, ιστορίες και μύθοι, σκέψεις που όταν μεγαλώσουν θέλουν να γίνουν μνήμη.

Ένα παιδικό δαχτυλάκι τρίζει την άκρη της σελίδας, γιατί θέλει να γυρίσει.. παραμύθι να αρχινήσει..Ένα βιβλίο στα χέρια ενός μικρού παιδιού είναι μια πηγή πλούσιων ερεθισμάτων. Παρατηρώντας αμέτρητα παιδιά στην επαφή τους με τα παιδικά βιβλία, τα χαζεύω να τα κρατούν, να τα μυρίζουν, να διαστέλλονται οι κόρες των πελώριων ματιών τους όταν κοιτούν τις εικόνες, να νιώθουν την αγωνία της συνέχειας της ιστορίας, ρουφώντας την ήδη υπάρχουσα σελίδα. Τα παιδιά στο παρών διαβάζουν ένα βιβλίο. Το «διαβάζουν»,κι ας μην ξέρουν να διαβάζουν..

Αν γυρίζαμε το χρόνο προς τα πίσω, θα παρατηρούσαμε έναν βιβλιοπώλη να τοποθετεί στο ράφι αυτό το συγκεκριμένο βιβλίο, που το είχε δει στον κατάλογο ενός εκδότη. Ο εκδότης αυτός, μόλις είχε επιστρέψει από τον τυπογράφο, εκεί όπου για πρώτη φορά είδε τυπωμένες τις εικόνες που ζωγράφισε λίγο καιρό πριν ένας εικονογράφος. Ο εικονογράφος, διάβασε μια μέρα μια ιστορία από ένα συγγραφέα, που είχε αποφασίσει να γράψει τις σκέψεις του για να μην τις ξεχάσει. Υπάρχουν κι άλλοι ροές στην διαδικασία ολοκλήρωσης ενός βιβλίου, για τους οποίους θα μιλήσουμε στην επανέκδοση…

Η πρώτη επαφή…
Από τη στιγμή που ένα μωρό μπορεί να μαζέψει από το πάτωμα ένα ρεβιθάκι(σαν αυτό που βοήθησε τον κοντορεβιθούλη να βρει το δρόμο του),μπορεί και να γυρίσει τη σελίδα ενός βιβλίου. Τα μωρά λατρεύουν τις λεπτές σελίδες των βιβλίων γιατί κάνουν θόρυβο καθώς τις ξεφυλλίζουν και ενίοτε σκίζουν με ατέλειωτη ευχαρίστηση, μα συνήθως οι γονείς προτιμούν τα βιβλία με πάνινες χοντρές καρτονέ σελίδες που είναι πιο ανθεκτικές. Οι εικόνες είναι απλές με έντονα χρώματα, εικόνες ξεκάθαρες, μια στην κάθε σελίδα, ώστε το μωρό να παρατηρεί ένα-δύο αντικείμενα σε κάθε ξεφύλλισμα. Συνήθως στην πρώτη επαφή με το βιβλίο ένα μωρό εκφράζει την ανάγκη του να γίνει ..βιβλιοφάγος, καθώς το κοιτά, το επεξεργάζεται σαν ένα οποιοδήποτε αντικείμενο, συνήθως του αρέσει που είναι καινούριο και πολύχρωμο και πολύ φυσιολογικά.. το βάζει στο στόμα του. Αυτό συμβαίνει γιατί ηλικιακά είναι περίοδος οδοντοφυΐας, αλλά και γιατί ενστικτωδώς ο άνθρωπος σε πολύ μικρές ηλικίες αναγνωρίζει τα πάντα με την γεύση και την όσφρηση. Ρωτήστε και τον οδοντογιατρό σας. Εκατοντάδες χιλιάδες βιβλία σε όλη τη γη, έχουν στις γωνίες τους μικρές δαγκωνίτσες από τα πρώτα δοντάκια του.. μικρού βιβλιοφάγου.

Τον πρώτο χρόνο..
Γρήγορα το παιδί καθώς μεγαλώνει και αν εμείς του δείξουμε πώς μπορεί να «διαβάσει» ένα βιβλίο, μαθαίνει σε πρώτο αλλά εντυπωσιακό στάδιο να αναγνωρίζει τις εικόνες ,που συνήθως κοιτά με τον ίδιο ενθουσιασμό ξανά και ξανά. Μαθαίνει να δείχνει τα αντικείμενα σε κάθε σελίδα, πριν ακόμα μιλήσει. Κάνει μάμ όταν βλέπει μια σελίδα που απεικονίζει ένα μπισκότο. Κάνει πως μυρίζει ένα λουλούδι, ξέροντας πως η σελίδα με το λουλούδι είναι στην αρχή του βιβλίου. Πλησιάζει το προσωπάκι του στο πρόσωπο του μωρού που βλέπει στο βιβλίο του. Σμίγει τα φρυδάκια κάνοντας βαβ μόλις βλέπει την εικόνα με το σκυλάκι, ή ανασηκώνει τα φρύδια όλο έκπληξη όταν ακούει το γνωστό «πώς κάνει η γατούλα; μιαου..»όταν βλέπει τη γατούλα. Φυσικά, όλα αυτά κι αλλά τόσα προϋποθέτουν το μωρό να έχει στο πλάι του έναν ενήλικα με φαντασία που να του παρουσιάζει το κάθε βιβλίο από την οπτική γωνία του παιδιού. Αυτό με τη σειρά του προϋποθέτει να γνωρίζουμε όλοι όσοι ερχόμαστε σε επαφή με παιδιά ότι όλα τα αυτονόητα δεν έχουν καμία θέση στον κόσμο τους. Αν δείξουμε σε ένα μωρό την εικόνα μιας αγελάδας για παράδειγμα, δεν θα συγκινηθεί. Αν ανοίξουμε διάπλατα τα μάτια μας όταν δούμε την εικόνα, θα μας παρατηρήσει με απορία και ενδιαφέρον. Αν του τη συστήσουμε με ένα μεγαλοπρεπές μουου, θα ενθουσιαστεί. Και θα θέλει κι άλλο. Η μια εικόνα θα φέρει την άλλη. Οι εικόνες θα γίνουν λέξεις. Οι λέξεις θα ρέουν στη μνήμη του σα νερό. Λίγους μήνες αργότερα, θα τις προφέρει, λίγα χρόνια μετά θα δει την αγελάδα την ίδια και θα τη συγκρίνει με αυτή του βιβλίου. Κι ύστερα θα φανταστεί μια ιστορία.. κι αν γίνει συγγραφέας θα την γράψει για να μην την ξεχάσει…

Διάλειμμα…
Σας φαίνονται αστεία αυτά που γράφω; Δεν είναι. Όσες φορές έχει δει ένα μωρό αγελάδα πέραν της εικόνας ενός βιβλίου, άλλες τόσες έχετε να δείτε κι εσείς. Παρατηρήστε τα πάντα σαν να τα βλέπατε για πρώτη φορά. Είναι μια καλή ευκαιρία για επανάληψη σε όσα και εμείς οι ίδιοι έχουμε μάθει. Δεν σας πείθω; Απαντήστε μου τότε για ποιο λόγο όλα τα παιδιά της γης ζωγραφίζουν ένα σπιτάκι τετράγωνο με κόκκινη τρίγωνη σκεπή, ενώ μπορεί να μένουν σε καλύβα, πολυκατοικία, σκηνή, παράγκα ή ιγκλού; Απλά γιατί από κάποιον  μάθανε ότι κάπως έτσι μοιάζουν τα σπίτια. Κι ας μη μοιάζουν. Κάποιος κάποτε μας έδειξε την εικόνα και πρόφερε τη λέξη. Εμείς αργότερα συγκρίναμε, φανταστήκαμε, αλλά  ξεχάσαμε να γράψουμε τη σκέψη μας. Ας μπούμε  λοιπόν στη θέση των παιδιών και ας πιάσουμε να γράφουμε την ιστορία της ζωής μας, σελίδα σελίδα και από την αρχή.

Θουθ! Ζιαβάζω!
Ο δεύτερος χρόνος…
.....κοίταξε με. Σου μιλάω τώρα πια. Πατάω γερά και σταθερά. Και προχωρώ μπροστά, κι αν δε με πιστεύεις, δες με, καμάρωσε με, μεγάλωσα, θέλω να με αφήσεις να πέσω για να σηκωθώ.
Όταν ένα δίχρονο παιδί επισκέπτεται ένα βιβλιοπωλείο, το πρώτο πράγμα που συμβαίνει, είναι να απαιτήσει να κατέβει από το καρότσι.. Κοντοστέκεται στην πόρτα, ρίχνει μια αναγνωριστική ματιά τριγύρω, κι ύστερα ..εγκλιματίζεται ή αλλιώς εγκληματίζεται στο χώρο και αποφασίζει πως θέλει να πάρει στο σπίτι του όολα τα βιβλία που κυκλοφορούν στο ελληνικό εμπόριο. Και παίρνει. Γιατί η φιλοσοφία του δίχρονου διδάσκει πως  ό,τι αντικείμενο κυκλοφορεί πάνω στη γη είναι ΔΙΚΟ ΤΟΥ, δεν το μοιράζεται ποτέ και με κανέναν, είναι ΔΙΚΟ ΤΟΥ και θα είναι δικό του για πάντα. Τέλος.
Έχω συναντήσει παιδάκια που περιφέρονται με το αγαπημένο τους βιβλίο στο καρότσι, στο κάθισμα φαγητού, στο πάρκο, στο σπίτι… ή κάθονται να διαβάσουν στο γιογιό!!!
Βιβλία για δίχρονα υπάρχουν πολλά. Αυτά όμως που προτιμούν και συνήθως… λιώνουν στην κυριολεξία από το βιαβασμα, είναι τα εξής:
-βιβλία με πορτούλες.
Ανοίγουν την πορτούλα και ψάχνουν να βρούνε τι κρύβεται φοβερό και τρομερό μπορεί να κρύβεται από κάτω.(!)Το σύνδρομο του κου κου τσα δηλαδή, που όλοι το έχουμε περάσει..
-βιβλία με μικρές ιστορίες από την καθημερινότητά τους.(ξύπνησα, έφαγα, πήγα βόλτα, έκανα μπάνιο, κοιμήθηκα).
Αυτά τα βιβλία τους παρέχουν μια ασφάλεια καθώς διαπιστώνουν πως και άλλα παιδάκια κάνουν τα ίδια πράγματα με εκείνα. Επίσης βοηθούν τους γονείς να τα χρησιμοποιήσουν σαν παράδειγμα στην προσπάθειά τους να βάλουν ένα τρομερό δίχρονο σε πρόγραμμα!(καλή επιτυχία..)
-βιβλία με έμμετρα μικρά στιχάκια.
Συνήθως ένα τετράστιχο σε κάθε σελίδα. Στην αρχή καταφέρνουν να θυμούνται την κατάληξη του κάθε τετράστιχου, αν και πολύ σύντομα έχουν την δυνατότητα να αποστηθίζουν όλο το βιβλίο.(φυσικά μόλις ο περήφανος γονέας παίρνει την κάμερα για να απαθανατίσει την απαγγελία, το μικρό παιδί θαύμα μουλαρώνει και δεν απαγγέλει ούτε την πρώτη συλλαβή.)
-βιβλία με εικόνες που ξεπετάγονται.
Η χαρά του παιδιού. Αποτελούν πρόκληση για σκίσιμο. Επίσης αποτελούν μια καλή ευκαιρία για διαπαιδαγώγηση, καθώς μπορούμε με ήρεμο τρόπο και απέραντη υπομονή και αγάπη να μάθουμε στο βλαστάρι μας πως τα βιβλία δεν τα σκίζουμε. Σκίζουμε μπροστά του μια χαρτοπετσέτα ή ένα άλλο παλιό χαρτί και παροτρύνουμε το παιδί να σκίσει κι αυτό τη χαρτοπετσέτα. Του μαθαίνουμε τη διαφορά μεταξύ του ναι και του όχι .Εδώ σκίζω, εδώ αγαπώ. Μη φοβάστε το παιδί σας.
-βιβλία λεξικά, με απεικονίσεις αντικειμένων και ζώων.
Συνήθως αυτά τα βιβλία περιλαμβάνουν μικρά κείμενα που ρωτούν το παιδί ερωτήσεις δεύτερης κατηγορίας. Για παράδειγμα δεν ρωτούν πώς κάνει το κατσικάκι της εικόνας (μπε φυσικά, το έμαθα πέρσι, μαμά)αλλά τι πίνει το κατσικάκι(νερό).
-βιβλία με ήχους.
Οι ήχοι και τα τραγούδια αρέσουν πολύ στα δίχρονα. Προσέξτε όμως, τους ήχους συνοδεύει η εικόνα, το κείμενο και η παρέα σας. Το να δώσετε ένα τέτοιο βιβλίο στο παιδί, χωρίς να ασχοληθείτε κι εσείς μαζί του, είναι άσκοπο. Απλά θα μάθει να πατάει τα κουμπιά σαν ρομποτάκι και σε μισή μέρα θα το έχει βαρεθεί.
-βιβλία με σύνθετες εικόνες.
Μέσα σε μια εικόνα από ένα αγρόκτημα, το παιδί μπορεί να αναγνωρίζει τα πλέον γνωστά του ζωάκια, τρακτέρ, τα πρόσωπα που κατοικούν στο αγρόκτημα. Πολλά παιδιά «διαβάζουν» ξεψαχνίζοντας όλη την εικόνα και βρίσκουν αντικείμενα που εμείς δεν παρατηρούμε με την πρώτη ματιά.(μια μπάλα πίσω από το αγροτόσπιτο για παράδειγμα)Προτείνω να παροτρύνετε τα παιδάκια σας να διαβάζουν τις εικόνες των βιβλίων. Εσείς διαβάστε τα κειμενάκια. Αφήστε τα να σας διακόπτουν. Ξέρουν αυτά.
-βιβλία με παραμύθια.
Από τη στιγμή που ένα παιδί θα εκδηλώσει το ενδιαφέρον να ακούσει ένα ολόκληρο παραμύθι, ένας ολόκληρος κόσμος ανοίγεται μπροστά του…βουτιά στη φαντασία!! Τα ήρεμα παιδιά που απολαμβάνουν να τυλίγονται στην αγκαλιά σας μπορούν να ακούσουν ένα παραμύθι με σύντομο κείμενο σε αυτή την ηλικία. Τα παιδιά σίφουνες όμως...όχι. Μην τα πιέζετε. Αφήστε τα να αναπτύξουν την μοναδική προσωπικότητά τους, η οποία είναι εντελώς διαφορετική από το παιδί της γειτόνισσας.
Κι επειδή φτάσαμε στη μαγική λέξη ΠΑΡΑΜΥΘΙ, σταματάμε εδώ με μια «άνω κάτω» τελεία και η μεγάλη ιστορία του παιδικού βιβλίου…  συνεχίζεται μέχρι τα βαθιά… γεράματα.
Φτάνει να αγαπήσουμε το βιβλίο από μικροί.